Czym jest fluor i dlaczego jest stosowany?

Fluor (fluorek) to minerał, który wiąże się ze szkliwem zębowym i czyni je bardziej odpornym na działanie kwasów. Dlatego fluor ma niemal oczywiste miejsce w pastach do zębów, płukankach i profilaktyce stomatologicznej.

Kiedy fluor staje się problemem dla organizmu?

Organizm nie ma aktywnego mechanizmu „wyłączania” fluoru. Część jest wydalana przez nerki, ale część gromadzi się w zębach i szkielecie z czasem. U dzieci, z niską masą ciała i niedojrzałym metabolizmem detoksykacyjnym, ta sama ilość pasty do zębów może powodować znacznie większe obciążenie niż u dorosłych.

Z czasem zbyt duże obciążenie fluorem może być powiązane między innymi z:

• Fluoroza zębów – białe plamy, prążki lub przebarwienia szkliwa u dzieci, które były nadmiernie narażone na fluor podczas formowania się zębów.
• Fluoroza szkieletowa (przy długotrwałej, wysokiej ekspozycji) – sztywność stawów i zmiany w szkielecie.
• Możliwy wpływ na tarczycę i hormony przy wysokich poziomach, ponieważ fluor może konkurować z jodem w organizmie.
• Obawy dotyczące rozwoju neurologicznego w badaniach wskazujących związek między wysokim poziomem fluoru w wodzie pitnej a obniżoną funkcją poznawczą u dzieci.

Badania są skomplikowane, a wyniki różnorodne. Jednak kilka nowszych przeglądów wskazuje, że powinniśmy brać pod uwagę całkowite obciążenie – zwłaszcza u kobiet w ciąży i dzieci – ponieważ mózg jest szczególnie wrażliwy w fazach rozwojowych.

Skąd pochodzi dzisiejsze narażenie na fluor?

Wiele osób myśli o fluorze jako o czymś, co znajduje się tylko w paście do zębów. W praktyce codzienne obciążenie może pochodzić z wielu niewidocznych źródeł – także z produktów, które nigdy nie kojarzyłyby się ze zdrowiem jamy ustnej.

Gdy łączy się kilka z tych źródeł, łatwo zauważyć, jak całkowita ekspozycja może być wyższa niż intuicyjnie się wydaje – szczególnie dla małych organizmów, które nie mają takiej samej zdolności do radzenia sobie z obciążeniem.

• Dzieci, które codziennie połykają pastę do zębów i używają jej w takiej samej ilości jak dorośli.
• Połączenie pasty do zębów z fluorem, codziennych płukanek i regularnych płukań fluorkowych w szkole.
• Rodziny mieszkające na obszarach z naturalnie fluorowaną wodą pitną, które jednocześnie używają wielu produktów zawierających fluor.
• Widoczne białe plamy, prążki lub przebarwienia na zębach dzieci (podejrzenie fluorozy zębów).
• Wysokie dzienne spożycie mocnej herbaty (czarnej/zielonej) i napojów przygotowanych na wodzie zawierającej fluor.
• Częste używanie naczyń z powłoką nieprzywierającą z wyraźnie zużytą lub łuszczącą się powłoką.

Powszechne nieporozumienia dotyczące fluoru

• „Im więcej fluoru, tym mocniejsze zęby.”
  Efekt się wypłaszcza – a powyżej pewnego poziomu nie chodzi już o zdrowie jamy ustnej, lecz o ryzyko fluorozy i obciążenia organizmu.
• „Fluor działa tylko miejscowo w jamie ustnej.”
  Połknięty fluor jest wchłaniany do krwi i gromadzony w zębach oraz szkielecie, może wpływać na inne organy przy wysokich poziomach.
• „Dzieci tolerują fluor tak samo jak dorośli.”
  Dzieci mają niższą masę ciała, niedojrzałe nerki i częściej połykają pastę do zębów – co daje wyższą względną dawkę.
• „Naturalny fluor jest bezpieczny.”
  Organizm nie rozróżnia fluoru „naturalnego” od „dodawanego”. Decydująca jest dawka i czas ekspozycji.

Kto jest najbardziej wrażliwy na narażenie na fluor?

Wszystkie grupy wiekowe mogą być dotknięte długotrwałym wysokim obciążeniem fluorem, ale niektóre fazy są szczególnie wrażliwe.

• Niemowlęta i małe dzieci (0–3 lata)
• Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (3–8 lat)
• Dzieci z wysokim spożyciem herbaty, napojów gazowanych lub soków
• Osoby z obniżoną funkcją nerek
• Obszary z wodą pitną bogatą w fluor

U małych dzieci okres formowania się zębów stałych jest krytyczny. Zbyt dużo fluoru w tym czasie może powodować trwałe zmiany estetyczne (fluorozę), które pozostają na całe życie – długo po tym, jak „profilaktyka” była faktycznie potrzebna.

Fluor, koncentracja i mózg dziecka

W ostatnich latach kilka środowisk badawczych przyjrzało się bliżej związkowi między obciążeniem fluorem a rozwojem poznawczym dzieci. Wyniki nie są jednoznaczne, ale powtarzającym się tematem jest to, że wysoka, długotrwała ekspozycja może być powiązana z niewielkimi, ale mierzalnymi różnicami w:

• koncentracji i uwadze
• pamięci roboczej i uczeniu się
• czasie reakcji i przetwarzaniu informacji
• regulacji niepokoju i snu

To nie oznacza, że sam fluor „tłumaczy” wyzwania rozwojowe neurologiczne. Ale oznacza, że fluor jest częścią całkowitego obciążenia środowiskowego mózgu – na równi z metalami ciężkimi, substancjami zaburzającymi gospodarkę hormonalną i niedoborami żywieniowymi.

Wielu rodziców dzieci z problemami z koncentracją, niepokojem, trudnościami w nauce lub wyzwaniami sensorycznymi (w tym dzieci z spektrum autyzmu) opisuje złożony obraz diety, snu, toksyn środowiskowych i zdrowia jelit. Fluor jest jednym z czynników, które warto mieć na uwadze, gdy chce się zmniejszyć niepotrzebne obciążenie wrażliwego układu nerwowego.

Znane sytuacje z codziennego życia

Możesz rozpoznać się w jednej lub kilku z nich:

• Twoje dziecko uwielbia myć zęby i zjada pastę, bo ma słodki smak.
• Cała rodzina używa tej samej mocnej pasty z fluorem – także dwuletnie dziecko.
• Dziecko dostaje dodatkowe płukanie fluorkowe w szkole lub u higienistki „na wszelki wypadek”.
• Pijesz dużo czarnej lub zielonej herbaty w ciągu dnia.
• Rodzina mieszka na obszarze, gdzie woda jest naturalnie bogata w minerały, ale nie znacie zawartości fluoru.
• Kuchnia jest pełna naczyń z powłoką nieprzywierającą i form do pieczenia, które są używane od wielu lat i zaczynają się łuszczyć.

Fluor, aluminium i mózg – dlaczego ta kombinacja przyciąga uwagę

Innym metalem często poruszanym w dyskusji o mózgu jest aluminium. Możemy być narażeni na aluminium między innymi przez garnki i formy kuchenne, folię aluminiową, niektóre dodatki do żywności, kosmetyki i środowisko.

Fluor i aluminium mogą tworzyć kompleksy w organizmie (np. kompleksy aluminium–fluorkowe). W badaniach na zwierzętach obserwuje się, że:

• łączna ekspozycja może wpływać na hipokamp – obszar mózgu ważny dla uczenia się i pamięci
• może wystąpić większy stres oksydacyjny i zmiany w strukturze komórek nerwowych niż przy ekspozycji tylko na fluor lub tylko na aluminium
• niektóre zmiany przypominają te obserwowane w innych procesach neurodegeneracyjnych

Nie mamy jeszcze wszystkich odpowiedzi z badań na ludziach, ale zasada ostrożności wskazuje, że warto unikać niepotrzebnie wysokich poziomów zarówno fluoru, jak i aluminium – zwłaszcza w okresach szybkiego rozwoju mózgu dziecka.

W praktyce oznacza to dla wielu rodzin:

• ograniczenie używania mocno zużytych naczyń z powłoką nieprzywierającą i aluminiowych, szczególnie do kwaśnych potraw
• świadome podejście do pasty do zębów, jakości wody i innych źródeł fluoru jednocześnie
• wybieranie rozwiązań, które zmniejszają ekspozycję tam, gdzie łatwo podjąć dobre decyzje – bez niepotrzebnego strachu.

Co możesz zrobić, aby zmniejszyć niepotrzebne obciążenie fluorem?

• 1 Zorientuj się w całkowitej ekspozycji.
  Sprawdź, jak często myjecie zęby, czy dzieci połykają pastę, czy używacie płukanek, ile herbaty pijecie, jakich naczyń używacie i jaką macie wodę.
• 2 Dopasuj pastę do wieku dziecka.
  Dla małych dzieci wystarczy ilość wielkości ziarnka ryżu lub groszku. Naucz je wypluwać, i unikaj traktowania mycia zębów jak „deseru”.
• 3 Unikaj nakładania fluoru na fluor.
  Unikaj jednoczesnego stosowania mocnej pasty fluorkowej, codziennych płukanek i częstych zabiegów fluorkowych, jeśli ryzyko próchnicy jest niskie. Profilaktyka powinna być celowana, a nie automatyczna.
• 4 Sprawdź i filtruj wodę pitną.
  Zbadaj zawartość fluoru w wodzie komunalnej tam, gdzie mieszkasz – zwłaszcza jeśli dodatkowo używacie wielu produktów zawierających fluor i pijecie dużo herbaty. Przy wysokim poziomie filtry takie jak odwrócona osmoza lub specjalne filtry fluorkowe mogą pomóc zmniejszyć obciążenie.
• 5 Zwróć uwagę na naczynia kuchenne i sprzęt do pieczenia.
  Wymień stare, łuszczące się naczynia i formy z powłoką nieprzywierającą. Rozważ bardziej trwałe alternatywy jak żeliwo, stal nierdzewna lub wysokiej jakości powłoki ceramiczne.
• 6 Wzmacniaj zęby naturalnie.
  Dieta uboga w cukry, regularne posiłki, bogata w minerały (wapń, magnez, fosfor, witaminy D i K2) oraz dobra produkcja śliny zapewniają mocne zęby – także bez maksymalnego obciążenia fluorem.
• 7 Porozmawiaj z dentystą/lekarzem – mając pełny obraz sytuacji.
  Podziel się informacjami o jakości wody, spożyciu herbaty, diecie, używaniu naczyń z powłoką nieprzywierającą i aktualnym stosowaniu fluoru. Poproś o zalecenia uwzględniające zarówno zdrowie jamy ustnej, jak i obciążenie organizmu.

Podsumowanie

Fluor nie jest ani bohaterem, ani złoczyńcą samym w sobie. To narzędzie – którego profil działania wymaga szacunku dla dawki, czasu ekspozycji i grup wrażliwych.

W świecie, gdzie ekspozycja może pochodzić z pasty do zębów, płukanek, wody pitnej, herbaty, przetworzonych napojów, naczyń z powłoką nieprzywierającą, kosmetyków i zabiegów profilaktycznych, ważne jest spojrzenie na całość. Zwłaszcza u dzieci, gdzie drobne zmiany w codzienności mogą z czasem zrobić dużą różnicę.

Najważniejsze nie jest to, czy zdecydujesz się ograniczyć fluor przez pastę do zębów, nawyki picia, naczynia kuchenne czy zabiegi – ale byś wiedział, skąd pochodzi, co robi w organizmie i podejmował świadome decyzje dla siebie i swojej rodziny.